Mười một giờ đêm, tầng 3 đang mở máy lạnh với máy sấy tóc thì tối thui. Mò điện thoại rọi đường, đi bộ xuống tận tầng trệt, gạt lại cái CB nhỏ xíu trong tủ điện dưới cầu thang, rồi leo ngược lên. Tới nơi thì tỉnh ngủ luôn. Nhà nào ba bốn tầng chắc đều dính cảnh này ít nhất vài lần.
Nhiều người nghe vậy thì nghĩ chuyện này chỉ là bất tiện. Thật ra bất tiện mới là phần nổi thôi.
Dồn hết CB xuống trệt kéo theo mấy hệ quả ít ai để ý
Khi cả nhà chỉ có một tủ điện ở tầng trệt, mỗi nhánh trên lầu đều phải có một sợi dây riêng chạy suốt từ dưới lên. Tầng 3 có 6 nhánh là 6 sợi, tầng 2 có 6 nhánh là thêm 6 sợi nữa. Hệ quả:
- Bó dây trong hộp kỹ thuật to đùng. Dây chen chúc nhau, quấn quanh, nóng thì tản nhiệt kém. Sau này muốn kéo thêm một sợi cho phòng mới là gần như không luồn nổi.
- Đường dây dài, dễ sụt áp. Cùng một tiết diện dây, chạy 5 mét khác hẳn chạy 25 mét. Tầng trên cùng hay bị “điện yếu hơn” là vì vậy chứ không phải do điện lực.
- Dò lỗi cực. Có chuyện gì là phải chạy lên chạy xuống thử từng nhánh. Ai từng ngồi dò kiểu mất điện một phòng mà phòng khác vẫn sáng thì biết cảm giác.
- Sửa một tầng là phải cúp chỗ đông người. Tủ điện thường nằm ngay lối đi, dưới gầm cầu thang — thợ mở nắp làm việc giữa chỗ cả nhà qua lại.
Cách làm phổ biến hiện nay: một trục chính, mỗi tầng một tủ nhỏ
Thay vì kéo hai chục sợi lên lầu, người ta làm ngược lại:
- Tủ chính dưới trệt giữ CB tổng của cả nhà, và các CB cấp nguồn lên từng tầng.
- Từ tủ chính kéo lên mỗi tầng MỘT tuyến trục — chỉ một sợi thôi, nhưng tiết diện lớn hơn dây nhánh.
- Mỗi tầng có một tủ hoặc bảng điện nhỏ nhận tuyến trục đó, rồi chia ra các nhánh trong tầng: nhánh đèn, nhánh ổ cắm, nhánh máy lạnh, nhánh khu ẩm.
Hộp kỹ thuật nhờ vậy chỉ có ba bốn sợi trục thay vì cả bó. Có chuyện ở tầng nào thì gạt ngay tại tầng đó. Sau này thêm phòng, thêm máy lạnh, chỉ cần thêm một CB vào tủ tầng chứ khỏi kéo dây từ dưới trệt lên.
Hai nguyên tắc không được làm ngược
Một — CB nhánh phải nhỏ hơn CB cấp trục, CB trục phải nhỏ hơn CB tổng. Có vậy thì sự cố ở đâu, CB gần đó nhảy trước, phần còn lại của nhà vẫn sáng. Làm ngược lại — CB tầng lớn hơn CB tổng chẳng hạn — thì mỗi lần chạm chập ở một phòng là tối cả nhà, mà lại không biết do đâu. Cách tính CB tổng bên mình có nói riêng trong bài CB tổng cả nhà chọn bao nhiêu ampe.
Hai — dây trục phải lớn hơn dây nhánh, và CB phải chọn theo dây chứ không theo ý thích. Cái CB sinh ra để bảo vệ sợi dây phía sau nó. Gắn CB to hơn sức chịu của dây thì dây nóng chảy trước khi CB kịp nhảy — lúc đó CB có cũng như không. Thấy CB nhảy hoài mà nâng lên số ampe lớn hơn cho “hết nhảy” là cách làm nguy hiểm nhất trong nghề này.
Bảng tra nhanh: tủ mỗi tầng nên có gì
| Tầng | Thường có thiết bị gì | Tủ tầng nên chia thế nào |
|---|---|---|
| Trệt (bếp, khách, để xe) | Bếp từ, tủ lạnh, máy giặt, máy bơm, đèn sân | Nhánh đèn – nhánh ổ thường – nhánh bếp riêng – nhánh khu ẩm có chống giật |
| Lầu 1–2 (phòng ngủ) | Máy lạnh mỗi phòng, ổ cắm, đèn, bình nóng lạnh | Mỗi máy lạnh một CB riêng – nhánh ổ – nhánh đèn – nhánh nhà tắm có chống giật |
| Tầng trên cùng, sân thượng | Máy giặt, máy bơm, đèn sân thượng, bồn nước nóng | Nhánh ngoài trời tách riêng, bắt buộc có chống giật vì hay dính mưa |
| Thiết bị từ 2000W trở lên | Bếp từ, máy nước nóng, máy sấy quần áo | CB cóc riêng + dây đủ lớn, không cắm ổ chia |
| Cả nhà | — | CB tổng + chống giật ở tủ chính; CB tầng nhỏ hơn CB tổng |
Chống giật nên đặt một cái tổng hay chia ra từng tầng?
Câu này hay bị hỏi. Một cái chống giật tổng duy nhất nghe gọn, nhưng có hai cái dở: chỉ cần một chỗ rò nhỏ ở đâu đó là cả nhà tối thui; và muốn tìm ra chỗ rò thì phải ngắt từng nhánh thử lại từ đầu, có khi mất cả buổi.
Thực tế dễ sống hơn là: giữ một cái chống giật ở tủ chính làm lớp bảo vệ chung, rồi đặt thêm chống giật riêng cho mấy khu hay rò — nhà tắm, sân thượng, khu máy giặt, khu ngoài trời. Khu nào rò thì khu đó tối, phần còn lại của nhà vẫn sáng, mà nhìn cái nào nhảy là biết ngay lỗi nằm đâu.
Về thiết bị, bên mình có aptomat chống giật, chống dòng rò 32A đến 63A có hộp đựng nắp đậy cho chỗ gắn nổi lộ thiên, và loại RCCB không vỏ hộp cho ai đã có tủ điện sẵn. Xem thêm ở danh mục CB – aptomat.
Khi nào thì KHÔNG cần làm tủ riêng từng tầng
Không phải nhà nào cũng đáng công. Mấy trường hợp này giữ một tủ dưới trệt là đủ:
- Nhà một trệt một lầu, diện tích nhỏ, đi bộ xuống tủ chưa tới mười bước.
- Tầng trên chỉ có đèn với vài cái ổ cắm, không máy lạnh, không bình nóng lạnh.
- Nhà đang ở, tường đã hoàn thiện, và tuyến trục hiện tại vẫn còn dư — bỏ tiền đục lại không đáng, làm bảng điện gắn nổi tại điểm cần là xong.
Còn nếu nhà đang xây hoặc đang sửa lớn thì làm luôn cho rồi. Lúc tường còn trống, chừa sẵn một hốc tủ nhỏ mỗi tầng tốn rất ít, mà sau này khỏi phải đục lại.
Chọn tủ hay chọn bảng điện gắn nổi?
Nhà đang xây thì chừa hốc âm tường, gắn tủ điện có ray, CB gắn ray nhìn gọn và dễ thêm bớt. Nhà đang ở, không muốn đục, thì dùng bảng điện gắn nổi có sẵn CB tại điểm dùng cũng giải quyết được phần lớn nhu cầu — ví dụ bảng điện có CB 20A kèm công tắc có đèn báo và 3 ổ cắm, hay bảng điện giả âm CB30A có 3 ổ cắm và 3 công tắc. Chuyện khác nhau giữa hai kiểu CB bên mình đã kể trong bài CB cóc gắn nổi và CB gắn ray trong tủ điện khác nhau chỗ nào.
Riêng CB cóc cho từng nhánh thì bên mình có đủ 15A, 20A, 30A, 40A — chọn theo tải và theo tiết diện dây của nhánh đó, đừng chọn theo cảm tính.
Làm xong nhớ dán nhãn
Chuyện nhỏ mà quan trọng. Mỗi CB dán một miếng giấy ghi rõ “máy lạnh phòng ngủ”, “ổ cắm bếp”, “đèn sân thượng”. Sau này có việc gì, người trong nhà nhìn là biết gạt cái nào — khỏi gạt lung tung làm mất điện tủ lạnh mà không hay. Rồi định kỳ mở tủ ra kiểm, siết lại ốc mỗi năm một lần, vì đầu cực lỏng là nguyên nhân gây nóng phổ biến nhất trong tủ điện. Bên mình cũng có bài riêng về tủ điện gia đình cần mấy CB, bố trí tổng và nhánh ra sao, anh chị đọc kèm cho đủ ý.
Hỏi – đáp
Nhà đang ở rồi, giờ làm tủ riêng từng tầng có phải đục lại hết không?
Không nhất thiết. Nếu hộp kỹ thuật còn chỗ luồn thêm một sợi trục thì chỉ cần kéo thêm sợi đó lên, gắn bảng điện có CB tại tầng, rồi chuyển dần các nhánh của tầng đó qua. Trường hợp hộp kỹ thuật đã bít cứng mới phải tính chuyện đi nổi bằng nẹp hoặc ống gen dọc tường.
Mỗi tầng nên để bao nhiêu CB là vừa?
Không có con số chung, vì tùy tầng đó có gì. Nguyên tắc dễ nhớ: mỗi thiết bị tải nặng một CB riêng (máy lạnh, bình nóng lạnh, bếp), còn đèn và ổ cắm thường thì gom theo khu vực, mỗi khu một CB. Chừa dư ít nhất hai chỗ trống trong tủ cho sau này.
Tủ điện đặt ở đâu trên mỗi tầng cho hợp lý?
Chỗ khô ráo, thoáng, người lớn với tay tới dễ mà trẻ con không đụng được — thường là đầu cầu thang hoặc hành lang. Tránh đặt trong nhà tắm, sát bếp nấu, hay chỗ mưa tạt được. Đừng giấu sau tủ quần áo hay trong kho chất đồ, lúc cần gấp không tới được là hỏng việc.
Chi phí làm thêm tủ mỗi tầng có đáng không?
Nhà đang xây thì rất đáng, vì lúc đó chỉ thêm cái tủ với mấy CB, công thợ gần như không tăng. Nhà đang ở mà tuyến hiện tại vẫn chạy tốt, ít thiết bị, thì cân nhắc — có khi chỉ cần gắn thêm bảng điện có CB ở vài điểm trọng yếu là giải quyết được chuyện bực mình nhất rồi.
Không rõ nhà mình thuộc trường hợp nào?
Anh chị chụp giùm tấm hình cái tủ điện hiện tại (mở nắp, đủ sáng) cùng vài dòng kể nhà mấy tầng, mỗi tầng có gì, rồi nhắn Zalo bên mình. Nhìn tủ là biết còn chỗ dư không, CB đang bố trí ra sao, nên thêm gì cho chắc.
———————
📞 Hotline/Zalo: 0918531961
🌐 Website: vinamax.vn
🏠 Duy Khoa Home Electric