Nhà có bốn năm phòng cho thuê. Trước giờ chia tiền điện theo đầu người, tháng nào cũng có người cằn nhằn: “phòng em có một mình, xài gì đâu mà bằng phòng bên kia hai vợ chồng cái máy lạnh chạy suốt”. Nghe riết mệt, chủ nhà tính gắn mỗi phòng một cái công tơ phụ cho rõ ràng.
Ý đó đúng. Nhưng nhiều dãy trọ gắn xong lại rước thêm phiền, vì làm mỗi việc gắn cái đồng hồ vô rồi thôi, còn phần chia CB và cỡ dây thì vẫn y như cũ. Kết quả: đo thì rõ ràng thật, mà một phòng chập cái là cả dãy tối thui, chủ nhà xách đèn pin đi dò từng phòng lúc mười giờ đêm.
Công tơ phụ làm được gì, không làm được gì
Cái công tơ phụ chỉ có một nhiệm vụ: đếm số điện đi qua nó. Nó không bảo vệ ai hết. Nó không cắt điện khi quá tải, không cắt khi rò điện, không cứu sợi dây bị chập. Đó là việc của CB.
Nên nhớ cho gọn: công tơ để tính tiền, CB để giữ an toàn. Hai thứ khác nhau, phải có đủ cả hai, không cái nào thay cái nào được.
Thứ tự đúng của tủ điện dãy trọ
Từ ngoài vô trong, mỗi phòng nên đi theo đúng thứ tự này:
- Công tơ chính của điện lực → CB tổng của cả dãy. Cái này lo cho toàn bộ, chọn ampe theo tổng tải và theo cỡ dây vô nhà — bài CB tổng cả nhà chọn bao nhiêu ampe tính giùm phần này.
- Thanh chia (busbar) hoặc điểm đấu chung trong tủ, rồi rẽ ra từng phòng.
- Mỗi phòng một nhánh: CB nhánh của phòng → công tơ phụ của phòng → dây chạy vô phòng.
- Trong phòng: một cái CB nữa ngay cửa phòng, để người thuê tự gạt khi cần, khỏi phải chạy ra tủ chung.
Vì sao CB nhánh phải đứng trước công tơ phụ? Vì như vậy thì đoạn dây từ tủ vô công tơ cũng được bảo vệ, và khi cần tháo cái công tơ ra sửa hay thay thì gạt CB là ngắt điện đúng cái công tơ đó, không phải cúp cả dãy.
Nguyên tắc dòng ampe không được làm ngược: CB trong phòng ≤ CB nhánh ≤ CB tổng. Làm ngược thì phòng nào chập cũng đá thẳng lên cái tổng, cả dãy tối — đúng cái cảnh mình muốn tránh. Cách bố trí tổng – nhánh có bài riêng: tủ điện gia đình cần mấy CB, bố trí tổng và nhánh, và nếu dãy trọ nhiều tầng thì coi thêm nhà 3–4 tầng có nên làm tủ điện riêng từng tầng.
Bảng tra nhanh — mỗi phòng cần gì
| Kiểu phòng | Đồ điện thường có | CB nhánh gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phòng nhỏ, không máy lạnh | Đèn, quạt, nồi cơm, sạc | CB cóc 15A hoặc 20A | Chọn theo cỡ dây kéo vô phòng |
| Phòng có máy lạnh | Thêm máy lạnh 9000–12000 BTU | CB 20A, máy lạnh nên có nhánh riêng | Máy lạnh đi dây riêng thì đỡ nhảy chung |
| Phòng có bếp điện, máy nước nóng | Bếp từ, ấm siêu tốc, máy nước nóng | CB 30A + nhánh riêng cho đồ ≥2000W | Đồ ≥2000W đi CB cóc riêng, dây đủ lớn, không cắm ổ chia |
| Khu chung: sân, hành lang, máy bơm | Đèn hành lang, máy bơm nước | Một nhánh riêng, chủ nhà chịu | Đừng đấu ké vô công tơ của phòng nào |
| Khu ẩm: nhà tắm, chỗ giặt | Máy giặt, máy nước nóng | Thêm chống giật cho khu này | Chống giật riêng khu, đừng để một cái gánh cả dãy |
Cỡ dây — chỗ nhiều dãy trọ làm thiếu nhất
Rất nhiều dãy trọ cũ kéo cùng một cỡ dây nhỏ cho mọi phòng, hồi đó phòng chỉ có bóng đèn với cái quạt. Giờ phòng nào cũng máy lạnh, nồi chiên, bếp từ, mà sợi dây vẫn là sợi cũ. Cái tủ nhìn đẹp, có đủ công tơ đủ CB, nhưng phần yếu nhất nằm trong tường.
Hai điều phải nhớ:
- CB chọn theo DÂY, không phải theo cái mình muốn xài. Thấy phòng hay nhảy CB rồi nâng đại lên số ampe lớn hơn là cách làm nguy nhất trong nghề — CB không nhảy nữa, nhưng sợi dây thì vẫn nóng như cũ. Bài CB nhảy hoài, đừng thay CB số ampe lớn hơn nói thẳng chuyện này.
- Chọn tiết diện theo tải của từng nhánh, đừng lấy cỡ chung cho tất cả: dây điện chọn tiết diện bao nhiêu mm² cho từng nhánh.
Dãy trọ dài, phòng cuối dãy cách tủ vài chục mét thì còn thêm chuyện sụt áp: phòng đầu dãy xài bình thường mà phòng cuối dãy bật bếp từ là đèn tối lại. Chuyện này có bài riêng: bật bếp từ đèn tối lại, quạt yếu — sụt áp do đâu.
Chống giật cho dãy trọ — chia khu, đừng gom một cục
Dãy trọ thì chỗ ẩm nhiều: nhà tắm, chỗ giặt đồ, máy nước nóng, sân phơi. Nếu chỉ gắn một cái chống giật tổng cho cả dãy, thì phòng nào rò một chút là cả dãy mất điện, mà dò ra phòng nào thì mất nguyên buổi. Cách gọn hơn là chia theo khu, hoặc gắn cho từng nhánh phòng có đồ ẩm. Bài lắp CB chống giật RCCB tổng hay riêng khu ẩm phân tích kỹ hai đường.
Đồ dùng cho tủ: aptomat chống giật loại có hộp nắp đậy hợp khi gắn ở chỗ hở, ngoài hiên; còn loại RCCB không vỏ hộp thì để gắn vô tủ có sẵn. CB nhánh cho từng phòng có CB cóc 15A, 20A, 30A và 40A — chọn theo dây, coi bài CB cóc 15A, 20A, 30A, 40A — loại nào cho thiết bị nào.
Trong phòng nên có sẵn gì
Người thuê ra vô liên tục, đồ trong phòng phải bền và dễ thay. Một cái bảng điện có CB 20A + công tắc có đèn báo + 3 ổ cắm gắn ngay cửa phòng là gọn nhất: có chỗ gạt điện tại phòng, có đủ ổ, mà lỡ hư thì tháo nguyên bảng ra thay, không phải đục tường. Phòng có bếp riêng thì thêm bảng điện giả âm có CB30A, 3 ổ và 3 công tắc cho khu bếp.
Chọn đồ bền cho phòng cho thuê thì bài sắm điện cho phòng trọ cho thuê — chọn loại nào bền liệt kê sẵn. Còn nếu anh chị đang ở phía người thuê, muốn biết coi gì trước khi dọn vô, thì có bài đi thuê nhà, thuê phòng trọ — coi điện gì trước khi dọn vô.
Mấy chuyện hay tranh cãi, xử trước cho êm
- Số ghi trên công tơ phụ cộng lại không bằng công tơ chính. Bình thường, vì phần điện khu chung (đèn hành lang, máy bơm, camera) không đi qua công tơ nào của phòng. Nên tách hẳn một nhánh cho khu chung để nói cho rõ với người thuê.
- Chốt số vào cùng một ngày mỗi tháng, chụp hình mặt công tơ có ghi ngày. Đỡ cãi.
- Phần giá tính cho người thuê thì theo quy định hiện hành của nhà nước về điện cho người thuê nhà — chỗ này anh chị hỏi thẳng điện lực địa phương cho chắc, đừng nghe truyền miệng.
- Tiền điện một phòng tự nhiên tăng vọt mà người thuê nói không xài gì thêm — có khi là rò điện thật. Cách dò có trong bài tiền điện tăng vọt mà xài như cũ — do rò điện hay thiết bị.
An toàn — mấy điều không được bỏ
- Tủ điện chung phải có nắp đậy, khoá được, đặt chỗ khô, cao khỏi tầm trẻ con, tránh chỗ tạt mưa.
- Mỗi phòng nên ghi rõ tên phòng lên từng CB và từng công tơ. Nửa đêm dò lỗi mà không có nhãn là cực hình.
- Đồ trong phòng từ 2000W trở lên (bếp từ, máy nước nóng, ấm siêu tốc loại lớn) phải đi CB cóc riêng và dây đủ lớn, cắm thẳng ổ tường, không cắm qua ổ chia.
- Mỗi năm mở tủ siết lại ốc một lần — đầu cực lỏng là chỗ nóng đầu tiên. Bài bảo trì tủ điện, bảng điện tại nhà định kỳ có danh sách việc cần làm.
- Phần đấu nối vô sau công tơ chính của điện lực thì để thợ có nghề làm, đừng tự mở.
Hỏi – đáp
Gắn công tơ phụ rồi có cần CB riêng cho từng phòng nữa không?
Cần, và đây là chỗ nhiều dãy trọ bỏ sót. Công tơ chỉ đếm số, không cắt điện khi có sự cố. Không có CB nhánh thì phòng nào chập cũng làm nhảy cái CB tổng, cả dãy chịu chung.
Dãy trọ 5 phòng thì CB tổng bao nhiêu A?
Không có con số chung cho mọi dãy, vì còn tuỳ mỗi phòng xài gì và cỡ dây vô nhà là bao nhiêu. Nguyên tắc là chọn theo cỡ dây và tổng tải thực tế, và CB tổng phải lớn hơn từng CB nhánh. Anh chị chụp cái tủ với sợi dây vô nhà gửi qua Zalo, bên mình coi rồi nói con số cụ thể.
Có nên cho mỗi phòng một cái chống giật riêng không?
Phòng nào có nhà tắm riêng, máy nước nóng, máy giặt thì rất nên. Vừa an toàn hơn cho người thuê, vừa đỡ cho chủ nhà: rò ở phòng nào thì chỉ phòng đó mất điện, khỏi dò cả dãy.
Đang có dãy trọ cũ, muốn nâng cấp thì làm phần nào trước?
Thứ tự thực tế: coi lại cỡ dây trước (cái này khó sửa nhất), rồi tới chia CB nhánh cho từng phòng, rồi mới tới chống giật khu ẩm, cuối cùng mới gắn công tơ phụ. Làm ngược lại thì tủ nhìn đẹp mà phần nguy hiểm vẫn nằm nguyên trong tường.
Cần tư vấn thêm
Anh chị chụp cái tủ điện hiện tại và ghi giùm mỗi phòng đang xài những gì, nhắn qua Zalo. Bên mình coi rồi gợi ý chia mấy nhánh, CB mỗi nhánh bao nhiêu A, chỗ nào cần chống giật. Xem thêm nhóm CB – aptomat và bảng điện.
———————
📞 Hotline/Zalo: 0918531961
🌐 Website: vinamax.vn
🏠 Duy Khoa Home Electric