Mất trung tính trong mạng điện 3 pha: vì sao điện áp ở các nhánh có thể lệch?

Nếu nhiều thiết bị ở các khu vực khác nhau bỗng hoạt động bất thường cùng lúc, mình dễ nghĩ từng thiết bị riêng lẻ bị hỏng. Với mạng điện ba pha bốn dây, một sự cố ở dây trung tính chung có thể làm điện áp giữa các nhánh thay đổi theo tải. Đây là tình huống cần người có chuyên môn kiểm tra, không phải lỗi nên tự mở tủ điện xử lý.

Tra nhanh: dấu hiệu và bước an toàn

Điều bạn nhận thấy	Việc nên làm
Đèn hoặc thiết bị ở vài nhánh cùng lúc sáng yếu, sáng bất thường hay chập chờn	Ngừng dùng các thiết bị nhạy cảm nếu có thể thao tác từ vị trí an toàn; gọi người có chuyên môn.
Sự cố xuất hiện sau khi điện lực hoặc thợ làm việc trên đường cấp điện	Ghi lại thời điểm và phạm vi ảnh hưởng; báo đơn vị điện lực hoặc ban quản lý.
Nghi dây trung tính chung bị gián đoạn	Không mở tủ, không chạm dây; việc kiểm tra cần thiết bị đo và người đủ chuyên môn.
Chưa rõ nguyên nhân	Không kết luận chỉ từ độ sáng của đèn; nhiều dạng sự cố khác có biểu hiện gần giống nhau.

Điều gì thay đổi khi dây trung tính chung bị gián đoạn?

Trong mạng ba pha bốn dây, nhiều tải một pha được cấp giữa một pha và dây trung tính. Khi dây trung tính còn nguyên, nó tạo điểm tham chiếu chung cho các tải đó. Tải giữa các pha không phải lúc nào cũng cân bằng, vì thiết bị được bật tắt vào những thời điểm khác nhau.

Nếu dây trung tính chung bị gián đoạn trong điều kiện tải lệch, điểm tham chiếu có thể dịch chuyển. Khi đó điện áp giữa pha và trung tính ở các tải có thể không còn như trạng thái bình thường; một số tải có nguy cơ chịu điện áp cao bất thường. Tài liệu kỹ thuật của ABB mô tả cơ chế này trong mạng hạ áp ba pha có tải một pha không cân bằng.

Đó là lý do một sự cố tại điểm dùng chung có thể ảnh hưởng nhiều nhánh, dù mỗi nhánh vẫn có thiết bị bảo vệ riêng. Tuy nhiên, đèn sáng mạnh hoặc yếu chưa đủ để kết luận đây là nguyên nhân. Cần kiểm tra hệ thống và đo đạc đúng quy trình.

Nếu thấy điện áp có vẻ bất thường, nên làm gì?

Đừng mở tủ điện để tìm hoặc siết dây. Đừng đóng cắt thử liên tục để xem hiện tượng có hết không. Nếu có mùi khét, tiếng nổ lách tách, tia lửa hoặc thiết bị nóng bất thường, hãy tránh xa khu vực đó và báo người có trách nhiệm xử lý.

Ghi lại thiết bị nào bị ảnh hưởng, hiện tượng bắt đầu lúc nào, và các nhà hoặc khu vực lân cận có gặp tình trạng tương tự không. Thông tin này giúp thợ điện hoặc đơn vị điện lực khoanh vùng nhanh hơn. Việc xác định điểm gián đoạn và đo điện áp phải do người đủ chuyên môn thực hiện.

Hỏi – đáp

Mất dây trung tính trong mạng ba pha có làm điện áp tăng không?

Có thể. Khi tải một pha không cân bằng và dây trung tính chung bị gián đoạn, điểm tham chiếu có thể dịch chuyển, khiến một số tải chịu điện áp cao bất thường. Cần người có chuyên môn đo kiểm để xác định tình trạng thực tế.

Nhà dùng điện một pha có gặp đúng cơ chế này không?

Cơ chế mất trung tính chung được nói ở đây áp dụng cho mạng ba pha bốn dây có các tải một pha dùng chung điểm trung tính. Nhà dùng điện một pha có thể gặp sự cố khác với biểu hiện tương tự, nên cần kiểm tra thay vì tự suy đoán.

Đèn sáng mạnh hoặc yếu có đủ kết luận bị mất trung tính không?

Không. Độ sáng bất thường có thể do nhiều nguyên nhân. Chỉ quan sát bằng mắt không xác định được điểm lỗi; thợ điện cần kiểm tra và đo tại hệ thống.

Tôi có thể tự siết lại dây trung tính trong tủ điện không?

Không. Không mở tủ hoặc chạm dây điện khi nghi có sự cố. Hãy báo đơn vị điện lực, ban quản lý hoặc thợ điện đủ chuyên môn để kiểm tra an toàn.

Bài đọc liên quan

Nguồn kỹ thuật

ABB — Effect of neutral loss in 3-Phase LV networks

Hotline/Zalo: 0918531961
Vinamax.vn — Duy Khoa Home Electric