Tối đi ngủ, bật đèn cầu thang ở dưới nhà rồi leo lên lầu. Lên tới nơi mới nhớ: cái công tắc nằm ở dưới. Thế là hoặc để đèn sáng suốt đêm, hoặc mò xuống tắt rồi mò lên trong tối. Nhà ống mấy tầng ở mình gặp cảnh này hoài.
Cách xử là công tắc cầu thang — nhiều nơi gọi là công tắc hai chiều, công tắc đảo chiều. Ý tưởng rất đơn giản: một bóng đèn, hai chỗ bật tắt, đứng đâu cũng điều khiển được. Bật ở dưới, tắt ở trên, hoặc ngược lại, tuỳ ý.
Nó khác công tắc thường chỗ nào?
Công tắc thường chỉ có việc đóng hoặc ngắt một đường điện. Một công tắc, một trạng thái: đang bật hoặc đang tắt. Nhìn vô cái cần gạt là biết đèn đang sáng hay tối.
Công tắc cầu thang thì không cắt đường điện, mà chuyển đường điện qua một trong hai ngả. Hai cái công tắc nối với nhau bằng hai sợi dây chạy song song. Đèn sáng hay tối là tuỳ hai cái đó đang cùng chọn một ngả hay chọn hai ngả khác nhau.
Hệ quả thực tế: nhìn cái cần gạt không đoán được đèn đang sáng hay tối. Cùng một vị trí cần gạt, lúc đèn sáng lúc đèn tối, tuỳ cái công tắc bên kia. Đây là điều nhiều người mới gặp thấy lạ, tưởng công tắc hư — thật ra nó đúng chức năng.
Nhà nào nên làm?
Không phải chỗ nào cũng cần. Chỉ đáng làm khi người ta thường đi vào ở một đầu và đi ra ở đầu kia:
- Cầu thang nhà ống nhiều tầng — trường hợp kinh điển nhất, một công tắc chân thang, một công tắc đầu thang.
- Hành lang dài — nhất là hành lang nối từ cửa trước vô phòng trong.
- Phòng ngủ có hai lối — một công tắc ở cửa, một cái ngay đầu giường, khỏi phải bò xuống tắt đèn.
- Đường từ nhà ra cổng, ra sân sau — bật ở trong nhà, tắt ở ngoài cổng, hoặc ngược lại.
- Nhà kho, gác lửng có hai lối lên xuống.
Còn đèn phòng khách, đèn bếp, đèn nhà tắm thì công tắc thường là đủ, làm hai chỗ chỉ tốn công kéo thêm dây.
Bảng tra nhanh: chỗ nào nên dùng loại nào
| Vị trí trong nhà | Nên dùng loại nào | Vì sao |
|---|---|---|
| Cầu thang nối 2 tầng | Công tắc cầu thang (2 chỗ) | Lên rồi khỏi phải xuống tắt |
| Hành lang dài, lối từ cổng vô nhà | Công tắc cầu thang (2 chỗ) | Vào đầu này, ra đầu kia |
| Đầu giường phòng ngủ | Công tắc cầu thang (2 chỗ) | Khỏi ra cửa tắt đèn rồi mò về giường |
| Đèn phòng khách, đèn bếp | Công tắc thường | Ra vào cùng một cửa, không cần |
| Đèn ngoài trời, đèn cổng, chỗ dễ quên tắt | Công tắc có đèn báo | Nhìn từ xa biết đang bật hay tắt |
Đấu sai thì gặp lỗi gì?
Ba lỗi hay gặp nhất, kể ra để nhận mặt:
1. Chỉ một cái công tắc điều khiển được, cái kia bấm hoài không ăn. Thường do một trong hai cái vẫn đang đấu kiểu công tắc thường, hoặc dây vô nhầm chân.
2. Đèn chỉ sáng khi hai cái cùng ở một phía nhất định, còn mấy kiểu kết hợp kia thì tối hết. Cũng là do đấu nhầm chân, hai sợi dây nối giữa hai công tắc bị đảo hoặc thiếu một sợi.
3. Tắt công tắc rồi mà bóng LED vẫn sáng lờ mờ hoặc chớp nhẹ. Cái này không riêng gì công tắc cầu thang, nhưng ở mạch hai chỗ thì hay gặp hơn. Nguyên nhân và cách xử nói kỹ trong bài Tắt công tắc rồi mà bóng LED vẫn sáng lờ mờ — bị gì vậy.
Một chuyện quan trọng phải nhớ: công tắc — dù loại thường hay loại cầu thang — phải cắt đúng dây nóng, không được cắt dây nguội. Cắt nhầm thì đèn vẫn tắt bình thường, nhìn không ra lỗi, nhưng cái đui đèn vẫn còn mang điện, tới lúc thay bóng mới biết. Cách phân biệt hai dây bằng bút thử điện có ở bài Phân biệt dây nóng, dây nguội bằng bút thử điện — và vì sao công tắc phải cắt dây nóng.
Làm ở nhà đang ở, không muốn đục tường thì sao?
Mạch hai chỗ cần kéo thêm dây giữa hai vị trí công tắc, mà nhà đang ở thì ngại đục. Hai đường thực tế:
Đường 1 — đi dây nổi trong nẹp. Chạy nẹp theo mép tường dọc cầu thang, gọn và tháo được. So sánh đi âm với đi nổi có ở bài Đi dây điện âm tường và đi nổi bằng nẹp, ống gen — nhà mình nên chọn cách nào.
Đường 2 — chấp nhận một công tắc, nhưng đặt cho khéo. Nhiều nhà chỉ cần dời cái công tắc lên vị trí hợp lý hơn, hoặc lắp thêm một bộ bảng điện có công tắc ngay đầu thang cho một bóng đèn khác — sáng đủ để đi, không cần mạch hai chỗ.
Muốn khoan tường mà sợ trúng dây âm thì đọc trước Khoan tường treo tivi, kệ máy lạnh — tránh khoan trúng dây điện.
Chọn công tắc, bảng điện, đui đèn loại nào
Công tắc: chỗ cầu thang bấm mỗi ngày mấy chục lượt nên chọn loại bấm chắc tay, tiếp xúc tốt. Bài Công tắc điện loại nào bền, bấm êm nói kỹ chuyện này. Loại có đèn báo rất hợp cầu thang vì tối om vẫn thấy chỗ mà bấm.
Bảng điện có sẵn công tắc: nếu tiện thì lắp luôn bộ có CB và nhiều công tắc để đấu tắt mở đèn quạt — Bảng điện giả âm CB30A có 3 ổ cắm và 3 công tắc, hoặc Bảng điện có CB 20A + công tắc có đèn báo + 3 ổ cắm. Xem cả nhóm tại Bảng điện.
Đui đèn cầu thang: chỗ này ít ai leo lên coi nên phải bắt chắc ngay từ đầu — Đui đèn E27 bắt tường hoặc Đui đèn E27, bóng thì coi Đèn Bulb trụ nhựa bọc nhôm. Cả nhóm tại Đui đèn – Phụ kiện.
Chỗ tạm, chỗ nhà kho: bộ đèn có dây liền và công tắc sẵn là gọn nhất — Dây nguồn liền đuôi đèn E27 có công tắc 500W. Cần công tắc gắn trên dây thì coi Công tắc rùa.
Hỏi – đáp nhanh
Công tắc cầu thang có tốn điện hơn công tắc thường không?
Không. Nó chỉ chuyển đường đi của dòng điện chứ không tiêu thụ thêm. Cái tốn điện là bóng đèn, mà mạch hai chỗ thì thường đỡ tốn hơn vì người ta tắt được ngay, không để đèn sáng suốt đêm.
Làm được cho ba chỗ bật tắt không, ví dụ nhà ba tầng?
Được, nhưng phải thêm một loại công tắc khác ở khúc giữa, đấu phức tạp hơn hẳn. Nhà ba tầng trở lên thì nên nhờ thợ điện làm, đừng tự mò. Còn nhà hai tầng thì mạch hai chỗ là đủ và đơn giản.
Một công tắc cầu thang bật được mấy bóng đèn?
Bật được nhiều bóng, miễn tổng công suất còn trong khả năng của công tắc và của sợi dây. Nhưng nhớ nguyên tắc chung: coi đồng bộ cả đường — nguồn, dây, CB, công tắc, đui đèn phải hợp nhau. Cách tính có ở bài Một công tắc gánh được mấy bóng đèn.
Đèn cầu thang hay cháy bóng, có phải do công tắc hai chỗ không?
Thường không phải. Nếu cháy đi cháy lại đúng một vị trí thì gần như luôn là lỗi ở chỗ lắp — đui lỏng, tiếp xúc kém, hoặc chụp đèn bí hơi. Còn nếu cháy rải rác mỗi lần một chỗ thì hay do bóng hoặc do điện chập chờn. Coi thêm Đui đèn E27 thường và loại bắt tường — chọn lắp sao cho chắc.
Đọc thêm
- Công tắc rùa là gì? Gắn cho đèn, quạt sao cho đúng
- Bảng điện cho khu bếp cần có gì? Cách bố trí CB, ổ cắm, công tắc
- Làm thêm gác lửng, gác xép: kéo điện lên gác sao cho đủ ổ, đủ đèn
Nhà mình đang tính làm chỗ nào cho tiện — chụp cầu thang với vị trí công tắc hiện tại gửi qua Zalo, tụi tôi nói giùm nên làm hai chỗ hay chỉ cần dời công tắc là đủ.
———————
📞 Hotline/Zalo: 0918531961
🌐 Website: vinamax.vn
🏠 Duy Khoa Home Electric