Nhà mái tôn, phòng dựng thêm sau nhà, nhà tiền chế lắp ghép — kiểu nhà này giờ nhiều lắm, làm nhanh, rẻ, dọn vô ở liền. Nhưng có một chuyện ít ai để ý: cả cái khung nhà là sắt, mà sắt thì dẫn điện. Trong nhà tường gạch, dây bị hở thì cùng lắm rò ra chỗ đó. Còn ở nhà khung sắt, một chỗ hở nhỏ có thể làm cả bộ khung mang điện — chạm vô đâu cũng giật, nhất là hôm trời mưa, chân ướt.
Bài này nói ba chuyện: kiểu nhà này khác chỗ nào, đi dây sao cho đúng, và gắn ổ cắm ở đâu.
Ba cái khác của nhà khung sắt, mái tôn
Một là toàn bộ vỏ nhà dẫn điện. Cột sắt, kèo sắt, vách tôn, mái tôn — tất cả nối với nhau. Chỉ cần một sợi dây bị cạnh tôn cứa đứt vỏ và chạm vô khung là chỗ nào của khung cũng có điện. Đây là điểm khác căn bản so với nhà xây.
Hai là cạnh tôn rất bén, mà tôn thì nóng. Dây điện luồn qua lỗ tôn không có bọc bảo vệ thì theo thời gian rung, giãn nở, cạnh tôn cứa mòn vỏ dây. Buổi trưa mái tôn nóng, vỏ dây mềm ra, càng dễ.
Ba là nước dễ vô hơn nhà xây. Chỗ ghép mí tôn, chỗ bắt vít, chỗ chân vách — mưa hắt hoặc dột nhỏ giọt xuống đúng ngay hộp điện là chuyện thường. Ẩm cộng với khung kim loại là công thức của rò điện.
Nguyên tắc số một: PHẢI có CB chống giật
Nhà xây thì CB chống giật là nên có. Nhà khung sắt thì gần như là bắt buộc. Lý do đơn giản: ở nhà xây, dây rò một chút mà không ai chạm vô thì có thể chưa xảy ra chuyện gì ngay. Ở nhà khung sắt, dây rò một chút là khung mang điện, mà khung thì cả nhà đụng vô suốt ngày.
CB chống giật ngắt khi phát hiện dòng điện đi lạc ra ngoài đường bình thường — đúng cái trường hợp điện chạy qua khung sắt hoặc qua người. Nó khác CB cóc: CB cóc lo chuyện quá tải, CB chống giật lo chuyện rò. Hai cái khác việc, không thay nhau được.
- Cầu dao chống giật, chống dòng rò 32A–63A có hộp đựng nắp đậy — loại có hộp, hợp với nhà tôn vì hộp che bụi, che nước nhỏ giọt.
- Aptomat RCCB chống giật, chống dòng rò loại không vỏ hộp — dùng khi đã có sẵn tủ điện để gắn vô.
Thử mỗi tháng một lần. Trên mặt CB chống giật có nút thử (thường là nút T hoặc TEST). Bấm vô, nó phải nhảy. Không nhảy nghĩa là nó hỏng rồi mà mình không biết — nguy hơn không có, vì mình đang yên tâm nhầm.
Bảng tra nhanh cho nhà khung sắt, mái tôn
| Chỗ | Làm sao cho đúng | Tránh cái gì |
|---|---|---|
| Dây chạy dọc vách tôn, cột sắt | Luồn trong nẹp nhựa hoặc ống ghen, bắt kẹp cách đều | Dây trần cột vô khung bằng dây kẽm, dây thòng lòng |
| Dây xuyên qua lỗ tôn | Bọc ống nhựa hoặc gioăng cao su tại lỗ | Luồn thẳng qua lỗ tôn cắt bằng kéo |
| Ổ cắm trên vách tôn | Bảng điện nhựa bắt vít lên vách, ổ cao khỏi sàn | Ổ bắt trực tiếp sát tôn, ổ nằm dưới sàn |
| Khu ẩm, gần cửa, gần chân vách | Ổ có màng che, đậy lại khi không dùng | Ổ hở nắp ở chỗ mưa hắt |
| Nguồn tổng cả nhà | CB chống giật + CB cóc nhánh, thử nút TEST hằng tháng | Chỉ có mỗi một CB tổng cho tất cả |
Đi dây trên vách tôn — làm thế nào cho gọn
Nhà khung sắt hầu như không chôn dây được, nên đi nổi là chuyện bình thường, không có gì phải ngại. Đi nổi đúng cách còn dễ kiểm tra và dễ sửa hơn dây chôn tường. Mấy điểm cần nhớ:
- Luôn có lớp cách giữa dây và sắt. Nẹp nhựa, ống ghen — cái gì cũng được, miễn dây không nằm trực tiếp trên kim loại.
- Bắt kẹp cách đều, đừng để dây võng. Dây võng đung đưa lâu ngày cọ vô mép tôn.
- Chỗ nào xuyên qua tôn thì phải bọc. Đây là chỗ hư nhiều nhất trong nhà tôn, mà lại là chỗ dễ làm nhất — chỉ mất mấy phút gắn cái ống nhựa.
- Đừng nối dây kiểu xoắn tay rồi quấn băng keo giữa vách. Băng keo trên vách tôn nóng thì bong, mối nối hở ra chạm khung.
Gắn ổ cắm ở đâu, dùng loại nào
Không nên bắt ổ dán sát vô tôn. Cách gọn nhất là gắn bảng điện nhựa lên vách rồi bắt ổ vô bảng — có lớp nhựa ngăn giữa mặt ổ và tấm tôn, lại dễ tháo ra kiểm tra.
- Bảng điện có CB 20A + công tắc có đèn báo + 3 ổ cắm — gọn cho một góc phòng: có sẵn CB tại chỗ, muốn cúp riêng góc đó thì bật xuống là xong.
- Ổ cắm đế cam chịu tải 3 lõi sứ, có màng che và không màng che — chỗ nào ẩm thì lấy bản có màng che.
- Ổ cắm 3 cửa đa năng đế cam có màng che — cho khu gần cửa, gần chỗ mưa tạt.
- Đèn thì có đui đèn E27 bắt tường, bắt vô vách gọn hơn treo dây lòng thòng.
Ổ nên đặt cao khỏi sàn. Nhà tôn hay bị nước tràn chân vách khi mưa lớn. Ổ nằm thấp là ổ sẽ dính nước — mà ổ dính nước rồi thì phải sấy khô hẳn mới được cắm lại, chi tiết coi trong bài ổ cắm, phích cắm dính nước ẩm — bao lâu mới cắm lại, sấy sao cho đúng.
Chia nhánh và chọn CB cóc
Nhà nhỏ cũng nên có ít nhất hai nhánh: một nhánh cho đèn – quạt – ổ nhẹ, một nhánh cho đồ nặng. Nhánh nhẹ dùng CB cóc 15A là đủ.
Còn thiết bị nào từ 2000W trở lên — máy nước nóng, bếp từ, máy lạnh lớn — thì phải đi CB cóc riêng và dây đủ lớn, cắm thẳng, không cắm ổ chia. Công suất máy nhà mình bao nhiêu thì coi tem trên máy, đừng ước chừng. Và nhớ nhìn cho đồng bộ cả tuyến: nguồn – dây – CB – phích cắm – ổ cắm tường – thiết bị; khâu nào nhỏ nhất là khâu đó nóng trước.
Mùa mưa — mấy việc nên làm
Trước mùa mưa, đi một vòng coi: chỗ ghép mí tôn có dột không, hộp điện có bị nước nhỏ trúng không, nẹp dây có chỗ nào bung ra không, ổ nào nằm thấp quá thì dời lên. Nhà bị ngập thì thứ tự xử lý coi trong bài nhà bị ngập nước mùa mưa bão — cúp CB nào trước, kiểm tra ổ cắm sao sau khi nước rút. Còn muốn hiểu rõ tác dụng của màng che thì đọc ổ cắm có màng che chống nước, chống bụi.
Hỏi – đáp
Nhà tôi dựng phòng tôn phía sau, kéo tạm một sợi dây từ trong nhà ra xài đỡ, có sao không?
Có. “Xài đỡ” thường kéo dài mấy năm, mà sợi dây tạm đó không có CB riêng, không có chống giật, hay nằm vắt qua mép tôn. Muốn làm cho yên thì kéo một nhánh có CB riêng ra phòng đó, gắn bảng điện có CB tại chỗ, dây đi trong nẹp.
Ổ cắm nên gắn cách sàn bao nhiêu trong nhà tôn?
Càng cao càng đỡ lo. Nhà tôn hay bị nước tràn chân vách khi mưa lớn hoặc khi rửa nền, nên ổ đặt sát sàn là ổ sẽ dính nước. Đặt ngang tầm tay với là vừa: dễ cắm, dễ liếc coi có sém đen không, mà nước tràn cũng không tới. Ổ nào nằm gần cửa hay chỗ mưa tạt thì lấy loại có màng che.
Bật CB chống giật lên là nhảy liền, có phải nó hư không?
Thường không phải nó hư mà là đang thật sự có chỗ rò. Cách dò: rút hết thiết bị ra, hạ hết CB nhánh, bật CB chống giật lên. Nếu nó đứng yên thì bật lại từng nhánh, tới nhánh nào nó nhảy là chỗ đó có vấn đề. Nhà khung sắt hay rò ở chỗ dây xuyên qua tôn và chỗ ổ đặt thấp bị ẩm.
Mái tôn nóng có làm hư dây điện không?
Nóng lâu ngày làm vỏ dây lão hóa nhanh hơn, giòn, dễ nứt — nhất là dây chạy sát mái. Nên cho dây chạy cách mái một khoảng, đi trong nẹp, và mỗi năm liếc qua một lần coi có đoạn nào vỏ đổi màu, nứt hay chảy không. Thấy vậy thì thay khúc đó, đừng quấn băng keo đè lên.
Cần coi giúp?
Nhà tôn, nhà tiền chế mỗi nhà một kiểu dựng. Anh chị chụp giùm tấm hình vách chỗ định gắn ổ, hình tủ điện hiện có, kèm số W trên tem mấy món đồ nặng nhất trong nhà, rồi nhắn Zalo — bên mình coi giúp nên đi dây đường nào, gắn ổ chỗ nào, chọn CB cỡ nào cho vừa. Coi thêm danh mục CB – aptomat và danh mục bảng điện.
———————
📞 Hotline/Zalo: 0918531961
🌐 Website: vinamax.vn
🏠 Duy Khoa Home Electric