Nhà xây xong mấy năm, ba mẹ lớn tuổi lên xuống cầu thang thấy mệt, gia đình tính lắp cái thang máy nhỏ. Gọi bên thang máy tới khảo sát, câu đầu tiên họ hỏi là: “Nhà mình có kéo sẵn nguồn riêng cho thang chưa?” — nghe xong ngớ người, vì hồi giờ có ai nói đâu.
Rồi cái kết quen thuộc: phải đục lại tường kéo dây từ tủ điện tổng lên, đục xong tô lại, sơn lại, tốn thêm mấy ngày và một mớ tiền. Trong khi nếu biết trước, chuyện đó làm chung lúc đang xây hoặc đang sửa thì nhẹ hều.
Bài này không nói về cái thang máy — chuyện đó để bên hãng lo. Bài này chỉ nói phần điện dẫn tới nó, tức phần mà chủ nhà và thợ điện phải chuẩn bị.
Ba cái riêng của thang máy so với đồ điện khác trong nhà
Một là thang máy cần một nhánh nguồn RIÊNG, kéo thẳng từ tủ điện tổng. Không câu nhờ nhánh máy lạnh, không đấu ké nhánh bếp, không cắm vô ổ nào cả. Lý do đơn giản: nhánh đó phải sạch, không bị mấy thứ khác làm nhảy CB, và khi cần cúp riêng thang để bảo trì thì cúp được ngay mà cả nhà vẫn có điện.
Hai là nó chạy gián đoạn nhưng khởi động kéo dòng cao. Thang máy không chạy suốt như tủ lạnh, nhưng mỗi lần khởi động motor thì kéo dòng cao hơn lúc chạy đều. Cho nên dây và CB phải tính theo lúc khởi động chứ không tính theo lúc đứng yên.
Ba là mất điện lúc đang ở giữa hai tầng thì phiền hơn nhiều so với mất điện chỗ khác. Người ở trong đó. Thang máy gia đình đàng hoàng đều có bộ cứu hộ tự động để đưa cabin về tầng gần nhất khi mất điện — cái này thuộc phần thiết bị của hãng, khi chọn hãng nhớ hỏi cho rõ, đừng bỏ qua.
⚠️ Nói trước cho rõ: con số cụ thể — thang máy nhà mình cần dòng bao nhiêu, dây cỡ nào, CB mấy A — phải lấy từ bảng thông số của chính hãng thang máy đó. Mỗi hãng mỗi khác, mỗi tải trọng mỗi khác. Đừng để ai đoán giùm, kể cả bên mình. Việc của thợ điện là đi đúng theo con số hãng đưa.
Danh sách những thứ nên chừa sẵn
Đây là phần đáng giá nhất của bài. Chừa trước mấy thứ này thì tới lúc thợ thang máy vô là làm được liền:
- Một nhánh riêng từ tủ điện tổng lên tới vị trí tủ điều khiển thang, có CB riêng đứng đầu nhánh. Chỉ riêng việc này đã đáng làm sớm, vì đục tường sau cực hơn nhiều.
- Dây đủ lớn theo con số hãng đưa. Đừng tiếc sợi dây — kéo lại là đục lại.
- Ổ cắm trong hố thang hoặc gần cửa hố thang để thợ bảo trì cắm đèn rọi, máy khoan. Không có ổ thì mỗi lần bảo trì họ lại kéo dây từ tầng dưới lên, vướng víu và không an toàn.
- Đèn chiếu sáng hố thang có công tắc đặt ngoài, chỗ dễ với tay.
- Ổ cắm gần tủ điều khiển cho mấy việc lặt vặt lúc lắp và lúc bảo trì.
- Chỗ đặt tủ điều khiển phải khô ráo, thoáng. Đừng nhét vô góc hay bị nước mưa tạt hoặc chỗ ẩm mốc quanh năm.
- Chừa ống luồn dây sẵn từ tủ tổng lên — kể cả khi chưa lắp thang ngay, có sẵn ống thì sau này chỉ việc kéo dây qua.
Bảng tra nhanh — chừa gì, ở đâu
| Hạng mục cần chừa | Vị trí | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhánh nguồn riêng + CB riêng | Từ tủ điện tổng tới tủ điều khiển thang | Dây và CB theo đúng bảng thông số của hãng thang máy |
| Ổ cắm bảo trì | Trong hố thang hoặc sát cửa hố thang | Ổ chịu tải gắn cố định, đặt cao khỏi sàn |
| Đèn hố thang + công tắc | Trong hố thang, công tắc ở ngoài | Đui chắc chân, bóng phổ thông là đủ |
| Ổ cắm gần tủ điều khiển | Cạnh vị trí đặt tủ | Tiện cho lúc lắp và mỗi kỳ bảo trì |
| CB chống giật cho nhánh đèn + ổ hố thang | Tại tủ điện | Hố thang dễ ẩm; nhánh động lực thì làm theo yêu cầu hãng |
Chọn đồ cho mấy hạng mục phụ trợ
CB cho nhánh: tùy con số hãng đưa mà chọn, thường nằm trong khoảng của CB cóc 30A tới CB cóc 40A cho nhánh chính, còn nhánh đèn với ổ hố thang thì CB cóc 20A là đủ. Xem thêm trong danh mục CB – Aptomat.
CB chống giật cho nhánh chiếu sáng và ổ cắm hố thang: hố thang là chỗ kín, ẩm, có khi thấm nước từ móng — nên có. Dùng aptomat chống giật có hộp đựng nắp đậy khi gắn ngoài, hoặc RCCB không vỏ hộp khi gắn vô tủ điện có sẵn.
Ổ cắm bảo trì: chọn loại chắc chân, gắn cố định như ổ cắm chịu tải 3 cửa lõi sứ. Chỗ nào ẩm thì lấy loại có màng che. Nếu cần một chỗ cắm cơ động cho lúc bảo trì thì ổ cắm 6 lỗ lõi sứ dây 3m/5m tiện hơn là chắp dây tạm.
Đèn hố thang: đui đèn E27 bắt tường gắn cố định vào vách hố thang, dùng bóng phổ thông như đèn bulb trụ nhựa bọc nhôm. Thêm mẫu trong danh mục đui đèn – phụ kiện.
Mấy chỗ nhà hay làm sai
- Câu nhờ nhánh có sẵn cho tiện. Hay gặp nhất là câu vô nhánh máy lạnh vì “nhánh đó dây bự rồi”. Làm vậy thì hai thứ kéo nhau, mà lúc cần cúp riêng thang cũng không cúp được.
- Kéo dây nhỏ hơn con số hãng đưa vì “chạy vẫn được”. Chạy được lúc mới, còn về lâu thì dây nóng và sụt áp.
- Không chừa ổ cắm hố thang. Mỗi kỳ bảo trì lại kéo dây tạm từ tầng dưới, dây vắt ngang cửa thang — vừa vướng vừa dễ hư dây.
- Đặt tủ điều khiển chỗ ẩm hoặc chỗ bị nước mưa tạt qua khe.
- Đục tường sau khi hoàn thiện. Nếu buộc phải đục thì trước khi khoan nhớ dò dây điện âm, coi bài Khoan tường treo tivi, kệ, máy lạnh — tránh khoan trúng dây điện.
Nhắc chuyện an toàn
Nguyên tắc chung vẫn vậy: nguồn – dây – CB – phích cắm – ổ cắm tường – thiết bị phải đồng bộ. Riêng với thang máy thì “đồng bộ” nghĩa là làm đúng theo bảng thông số hãng đưa, không bớt.
Thiết bị từ 2000W trở lên — và thang máy gia đình thường nằm ở mức này trở lên — bắt buộc đi CB riêng và dây đủ lớn, đấu cố định, tuyệt đối không cắm qua ổ chia, không cắm qua dây nối dài.
Phần đấu nối động lực và phần tủ điều khiển là việc của thợ có nghề và của bên hãng — chủ nhà lo phần chừa sẵn, chọn vật tư đúng, và giám sát cho đủ. Nhân tiện, khi nghiệm thu nên rà lại cả phần điện chung của nhà, tham khảo Nhà xây xong, nghiệm thu phần điện kiểm những gì trước khi thợ rút.
Hỏi – đáp nhanh
Nhà đang ở rồi mới muốn lắp thang máy thì có phải đục tường không?
Thường là có, vì phải kéo một nhánh riêng từ tủ điện tổng lên. Nhưng không nhất thiết phải đục âm — nhiều nhà chọn đi dây nổi trong nẹp chạy dọc theo góc tường hoặc theo hộp gen, gọn và rẻ hơn nhiều. Kết hợp lúc sơn lại nhà thì gần như không thấy.
Thang máy gia đình có cần CB chống giật không?
Phần đèn và ổ cắm trong hố thang thì nên có, vì hố thang ẩm. Còn phần động lực của thang thì làm theo đúng yêu cầu của hãng thang máy — có hãng chỉ định loại và thông số cụ thể, đừng tự gắn thêm hay bớt đi rồi làm thang báo lỗi.
Mất điện lúc đang đi thang thì sao?
Thang máy gia đình bán chính hãng đều có bộ cứu hộ tự động, khi mất điện sẽ đưa cabin về tầng gần nhất rồi mở cửa. Lúc chọn hãng nhớ hỏi rõ có bộ này không và kiểm tra định kỳ ra sao. Còn phía nhà thì đừng đấu ngược máy phát điện vô ổ cắm trong nhà để “chữa cháy” — cái đó rất nguy, đọc bài Máy phát điện mini, bộ lưu điện — đừng đấu ngược vô ổ cắm trong nhà.
Nhà mới xây, chưa lắp thang liền thì có nên kéo dây trước không?
Nên chừa ít nhất ống luồn dây và một vị trí trống trong tủ điện tổng. Có ống rồi thì sau này chỉ việc kéo dây qua, không phải đục. Chi phí lúc đang xây gần như không đáng kể so với đục lại sau này. Tiện thể coi luôn bài Xây, sửa nhà nên bố trí bao nhiêu ổ cắm, đặt ở đâu cho đủ xài.
Cần tư vấn thì nhắn cho tụi mình
Bên mình không bán thang máy — nhưng phần ổ cắm, CB, dây, đui đèn dẫn tới nó thì tư vấn được. Có bảng thông số hãng thang máy đưa rồi thì chụp gửi qua Zalo, kèm hình cái tủ điện nhà mình, bên mình coi rồi nói cho biết cần chuẩn bị những gì.
Đọc thêm bài cùng mảng motor và thiết bị lắp cố định: Lắp cổng cuốn, cổng xếp tự động cho nhà phố.
———————
📞 Hotline/Zalo: 0918531961
🌐 Website: vinamax.vn
🏠 Duy Khoa Home Electric